Koppelingen

Koppelingen zijn er in vele soorten en toepassingen. Denk aan drinkwater-, verwarmings- en gasleidingen die vaak in woningen worden gebruikt en aan draadfittingen waarmee je overgangen tussen schroefdraden maakt. Ook zijn er koppelingen voor specifieke leidingen zoals grondleidingen, koelleidingen en solarleidingen. Daarnaast bestaan er praktische oplossingen die zonder speciaal gereedschap te monteren zijn zoals knelkoppelingen voor koper- of CV-buis en knelkoppelingen voor meerlagenbuizen.

Knellen of persen?

Solderen gebeurt niet meer en tegenwoordig worden bijna altijd knel- en perskoppelingen gebruikt. Knelkoppelingen worden regelmatig gebruikt voor koperen- of dunwandige stalen CV-buizen die niet worden weggewerkt. Knelkoppelingen zijn handig wanneer je geen perstang hebt of wanneer de koppelingen los gemaakt moeten kunnen worden zoals bijvoorbeeld bij een CV-ketel om deze te kunnen vervangen. Meerlagenbuizen voor gas moeten altijd verbonden worden met perskoppelingen. Koperen gasbuizen kunnen zowel verbonden worden met pers, als knelkoppelingen. Wanneer koppelingen worden weggewerkt is het aan te raden perskoppelingen te gebruiken. Met deze koppelingen is de kans op lekkage het kleinst, wat noodzakelijk is wanneer je later niet meer bij een koppeling kunt. Voor het persen van perskoppelingen kun je een perstang kopen of huren. Huren is een voordelige optie en vaak mogelijk voor een langere periode tegen aantrekkelijke prijzen. Het elektrisch persen met een accu-aangedreven perstang werkt het snelst en is de meest betrouwbare manier van persen. Handperstangen zijn voordeliger in aanschaf, maar vaak onhandig in krappe ruimtes en aanzienlijk minder snel dan een elektrische perstang. Let bij het persen op het juiste persprofiel, dat per merk kan verschillen. Waar koppelingen voor koperen en CV-buizen vaak niet merkgebonden zijn, is dat voor meerlagenbuizen doorgaans wel het geval. Zorg dus dat je hetzelfde merk koppeling als meerlagenbuis gebruikt, tenzij door de fabrikant anders aangegeven.

Soorten koppelingen

Er zijn verschillende soorten en uitvoeringen koppelingen. Hieronder vind je een overzicht van de meest gebruikte soorten, met uitleg waarvoor ze geschikt zijn en welke aandachtspunten daarbij horen. Als voorbeeld vind je hieronder verschillende links, zodat je een goed beeld krijgt van hoe zo’n koppeling eruitziet. Uiteraard zijn deze koppelingen ook van andere merken verkrijgbaar.

Rechte koppeling: Rechte koppelingen zijn er in verschillende soorten. De eenvoudige rechte koppelingen zijn bedoeld om een buis te verlengen of te verlopen naar een andere diameter. Voor een overgang van een meerlagenbuis naar een koperen of stalen cv-buis zijn er koppelingen die op een koperen of stalen cv-buis gekneld of geperst kunnen worden in de diameters 12, 15, 22 of 28. Daarnaast zijn er koppelingen met een buiseind in de diameters 12, 15, 22 en 28 die je direct in een knel- of perskoppeling voor koperen of stalen cv-buizen kunt steken om een overgang te maken naar een metalen leidingsysteem. Verder zijn er tweedelige rechte koppelingen. Deze hebben een losse wartel die met een ring wordt afgedicht op de vlakke kant van de koppeling. Deze koppeling monteer je op een buitenschroefdraad en kun je later weer losmaken, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een schroefbus.
Knie: Knieën zijn er in verschillende soorten. Zo zijn er eenvoudige knieën om een scherpe bocht te maken. Wanneer de bocht niet zo scherp hoeft te zijn, kun je de buis doorgaans beter buigen. Dit scheelt een koppeling, zorgt voor een betere doorstroming en bespaart kosten. Daarnaast is er een knie met buiseind, waarmee je een overgang kunt maken naar een buiseind van 12 of 15 mm. Voor een overgang naar schroefdraad is er een knie met binnendraad, waarbij het schroefdraad aan de binnenzijde zit, en een knie met buitendraad, waarbij het schroefdraad zich aan de buitenzijde bevindt. Wij noemen iets een knie wanneer de hoek 90° is. Wanneer de hoek kleiner is, bijvoorbeeld 45°, noemen we dit een bocht.
T-stuk: Om een aftakking te maken gebruik je een T-stuk. De maatvoering van een T-stuk is zo opgebouwd dat je aan de benaming kunt zien waar welke diameter zit. Een T-stuk van 20 × 16 × 20 heeft aan de doorgaande zijde twee aansluitingen van 20 mm en aan de aftakkende zijde een aansluiting van 16 mm. Er zijn verschillende varianten beschikbaar met één aansluiting van 16 mm, zoals de uitvoeringen 20 × 16 × 20 en 20 × 20 × 16. Wanneer je wilt overgaan naar schroefdraad, zijn er T-stukken verkrijgbaar met binnendraad en met buitendraad.
Puntstuk: Een puntstuk is een koppeling met aan de ene zijde een pers- of knelaansluiting en aan de andere zijde een buitenschroefdraad.
Schroefbus: Een schroefbus is het tegenovergestelde van een puntstuk en heeft een binnenschroefdraad in plaats van een buitenschroefdraad.
Muurplaat: Een muurplaat wordt gebruikt om in of op een muur te worden bevestigd en heeft bevestigingsgaten waar schroeven doorheen kunnen. Doorgaans heeft een muurplaat een haakse aansluiting met aan de ene zijde een pers- of knelaansluiting en haaks op de muur een binnenschroefdraad. Hierin kun je bijvoorbeeld een hoekstopkraan draaien of bij een muurplaat dubbel de douche monteren. Om te zorgen dat er geen stilstaand water in leidingen kan blijven staan kan je een muurplaat doorlopend gebruiken.
Overgangskoppeling: Overgangskoppelingen zijn bedoeld om een overgang te maken tussen een kunststof meerlagenbuis en een metalen leidingsysteem. Een overgangskoppeling kan worden gemonteerd op een knelkoppeling voor koperen of stalen cv-buizen, waardoor je hierop een meerlagenbuis kunt knellen. Voor het monteren van een overgangskoppeling is geen speciaal gereedschap, zoals een perstang, nodig.
Wartel: Een wartel is meestal een onderdeel waarmee je een buis kunt monteren op verschillende aansluitingen. Dit kan een kunststof meerlagenbuis zijn, maar ook een koperen of stalen cv-buis. Veelgebruikte wartels zijn uitvoeringen met een 3/4" euroconus aansluiting, maar ook M22- of andere schroefdraden worden door bepaalde merken toegepast.